යුරෝපා සහ ඇමරිකානු කාර්මික විප්ලව අතර
ආසියාතික Tata කතාව අමතක වුණේ ඇයි?
Jamsetji Tata, පර්සියානු මූලය ගැන නැවත සිතීමක්
ලෝක ඉතිහාසය කියලා අපි පාසලේදී හෝ සාමාන්ය පොත්පත් වලදී ඉගෙන ගන්නේ බොහෝවිට එකම රාමුවකින්.
පළමු කාර්මික විප්ලවය බ්රිතාන්යයේ ආරම්භ වුණා.
දෙවැනි කාර්මික විප්ලවය ඇමරිකාව සහ යුරෝපය කේන්ද්ර කරගෙන වර්ධනය වුණා.
මේක වැරදි කතාවක් නොවේ. නමුත් මේක සම්පූර්ණ කතාවත් නොවේ.
ඒකට හොඳ උදාහරණයක් තමයි Jamsetji Tata සහ ඔහු ආරම්භ කළ Tata ව්යාපාරික පරම්පරාව.
1868 වන විට Tata නාමය ඉන්දියාවේ කාර්මිකරණය ගැන වැදගත් කතාවක් කියන්න පටන් ගන්නවා. එහෙම නම්, ලෝක ඉතිහාසයේ ප්රධාන කාර්මික කතාබහ තුළ Tata නම බ්රිතාන්යය, ඇමරිකාව, Germany, Japan වගේ රටවල් තරම් ඇසෙන්නේ නැත්තේ ඇයි?
මේක හිතාමතා හංගපු ඉතිහාසයක්ද ?
නැත්නම් අපි “කාර්මික විප්ලවය” කියන වචනය තේරුම් ගන්න ක්රමයේම අඩුපාඩුවක්ද ?
අනිත් අතට, Tata පවුලේ Parsi / Persian මූලය මේ අඩු දෘශ්යතාවට හේතුවක්ද ?
මේ ලිපිය ඒ ප්රශ්නවලට සාක්ෂි සහ විචාර සමඟ උත්තර හොයන එකක්.
කාර්මික විප්ලවය සහ කාර්මිකරණය එකම දෙයක්ද ?
මේ සම්පූර්ණ විවාදයේ මුල්ම තැනින්ම පැහැදිලි කරගන්න ඕනේ දෙයක් තියෙනවා.
“Industrial Revolution” කියන්නේ ඕනෑම කර්මාන්ත ශාලාවක් හෝ ඕනෑම ව්යාපාරයක් පටන් ගන්න එක නෙවෙයි.
එය සමාජයක් මුළුමනින්ම වෙනස් කරපු පුළුල් ආර්ථික, තාක්ෂණික, සහ සමාජීය පරිවර්තනයක්.
බ්රිතාන්යයේ එය සිදු වුණේ:
-
යන්ත්ර භාවිතය ඉහළ යාමත්,
-
factory system වර්ධනය වීමත්,
-
coal, iron, steam power වැනි බලශක්ති සහ සම්පත් භාවිතයත්,
-
ගම්මාන ආර්ථිකයෙන් නගර-කර්මාන්ත ආර්ථිකයට මාරුවීමත් සමඟ.
ඒ කියන්නේ එය රටක් මුළුමනින්ම වෙනස් කළ පරිමාණයක සිදුවීමක්.
ඒත් industrialization කියන්නේ මීට වඩා පුළුල් හා වඩා flexible අදහසක්.
එය රටක හෝ කලාපයක කර්මාන්තකරණය වර්ධනය වීම.
එය factory, machinery, business capital, skilled labor, transport, market networks වගේ දේවල් හරහා සිදු වෙනවා.
එහෙම industrialization වුණා කියලා අනිවාර්යයෙන්ම ඒ රට “Industrial Revolution” කියන textbook category එකට වැටෙන්න ඕනේ නැහැ.
මෙන්න මෙතැන තමයි Tata කතාව හරියට වටහාගන්න ඕනේ.
Tata story එක first Industrial Revolution එකේ origin story එකක් නෙවෙයි.
හැබැයි එය ඉන්දියානු කාර්මිකරණයේ මුල්ම බලවත් දේශීය කතා වලින් එකක්.
1868: Jamsetji Tata ආරම්භ කළේ company එකක් විතරක්ද?
Jamsetji Nusserwanji Tata 1868 දී තම trading firm එක ආරම්භ කළා.
එය මුලින් business venture එකක් වුණත්, පසුව Tata Group ලෙස ඉන්දියාවේ පමණක් නොව ලෝකය පුරාම බලගතු කාර්මික නාමයක් බවට වර්ධනය වුණා.
මේක වැදගත් වන්නේ company එකක් පටන්ගත්තා කියන එක නිසා විතරක් නොවේ.
වැදගත් දේ තමයි Jamsetji Tata සරල වෙළඳුනෙක් නොවීම.
ඔහුගේ දැක්ම වුණේ:
-
ඉන්දියාවට modern textile industry එකක් ගෙන ඒම,
-
වානේ කර්මාන්තයක් ගොඩනැගීම,
-
විදුලිබල ව්යාපෘති ඇති කිරීම,
-
උසස් අධ්යාපනයට ආයෝජනය කිරීම,
-
ලෝක මට්ටමේ ආයතනික සංස්කෘතියක් ගොඩනැගීම.
එනම් ඔහු “profit” පමණක් බලාගෙන කටයුතු කළ පුද්ගලයෙක් නෙවෙයි.
ඔහුගේ දැක්ම තුළ nation-building කියන අංගය තිබුණා.
ඒ නිසා Tata ආරම්භය purely business history එකක් නෙවෙයි.
එය India තුළ indigenous industrial modernity එකක් ගොඩනැගීමට කළ උත්සාහයක්.
එහෙම නම් Tata කතාව ලෝක ඉතිහාසයේ ප්රධාන තැනක් නොගන්නේ ඇයි?
මෙයට හේතු කිහිපයක් තියෙනවා.
ඒවා conspiracy theory එකකට වඩා history-writing bias එකක ප්රතිඵල වගේ පේනවා.
1. ලෝක ඉතිහාසය තවමත් බොහෝවිට Eurocentric
ලෝක නවීනත්වය ගැන ලියන විට බොහෝ ඉතිහාස පොත් තවමත් යුරෝපය මුල් කරගෙන කතා කරනවා.
ඒ නිසා “Industrial Revolution” කියන වචනයම Britain-centered model එකකට බැඳී ගියා.
ඉන්පස්සේ second phase එක US, Germany, France, Japan වගේ රටවල් සමඟ සම්බන්ධ කරනවා.
ඉන්දියාව, ලතින් ඇමරිකාව, ඔටෝමන් ලෝකය, Persian Gulf, හෝ දකුණු ආසියානු කර්මාන්තකරණය වගේ stories සම්මත narrative එකේ අවුට්සයිඩ් shelf එකකට යනවා.
2. Britain case එක macro-history; Tata case එක sectoral-national history
Britain ගැන කතාවක් කියනකොට ඒක මුළු ආර්ථික පද්ධතියම වෙනස් කරනවා.
Tata ගැන මුල් කතාව company-centric එකක්.
පසුව ඒක sectoral සහ national importance එකට යනවා.
ඒ නිසා textbook structure එකේ Britain = revolution, Tata = industrialization leadership ලෙස වෙන් වෙනවා.
3. Colonial India context එක
Tata story එක වර්ධනය වෙන්නේ British Raj යටතේ.
එනම් political sovereignty නොමැති කොලනියක indigenous entrepreneurship එකක් ඉදිරියට යනවා.
ඒ වගේ context වල ගොඩක් achievements world history වල often “local” හෝ “regional” chapters වලට දාන්න tendency එකක් තියෙනවා.
4. ලේබල් ගැටලුව
කියවීමේ ලේබල් වැදගත්.
“Industrial Revolution” කියන්නේ prestige label එකක්.
“Industrialization in colonial India” කියන්නේ technically accurate වුණත් classroom glamour එක අඩු label එකක්.
ඒ නිසා perception එකේම ප්රතිඵල වෙනවා.
Tata පවුලේ Persian / Parsi පසුබිම: මෙය අමතක කිරීමේ හේතුවක්ද?
මෙතනදී facts ටික හරියට තියාගමු.
Tata පවුල අයත් වුණේ Parsi ප්රජාවට.
Parsis කියන්නේ මුල් වශයෙන් Persian Zoroastrian පරම්පරාවක ඉන්දියානු ප්රජාවක්.
ඔවුන්ගේ පූර්වජයන් පැරණි පර්සියාවේ සිට ඉන්දියාවට පැමිණියා.
එහෙම බැලුවොත් Tata පවුලේ වංශමූලය Persian.
නමුත් Jamsetji Tata තමන්ම India හි Gujarat ප්රදේශයේ උපන් ඉන්දියානු ව්යාපාරිකයෙක්.
ඒ නිසා “Persian roots” සහ “Indian identity” එකට එකට තිබුණා.
දැන් ප්රශ්නය මෙන්න:
ඉතිහාසය ඔහුව අඩුවෙන් foreground කළේ ඔහුගේ Persian background එක නිසාද?
මෙයට ප්රබල සාක්ෂි තවමත් පෙනෙන්නේ නැහැ.
ප්රධාන මූලාශ්ර Jamsetjiගේ Parsi identity එක සඟවන්නේ නැහැ. එය openly සඳහන් කරනවා.
ඒ නිසා “ඔහු Persian origin නිසා හිතාමතා history එකෙන් side කළා” කියලා කියන එක තද උත්තරයක්.
එහෙම කියන්න direct evidence අවශ්යයි.
හැබැයි, non-European industrial stories අඩුවෙන් foreground කිරීම කියන විෂමතාව ඇත්තටම තියෙනවා.
ඒ bias එක ethnic conspiracy එකක් නොව, historical framing bias එකක් වෙන්න වැඩි ඉඩ තියෙනවා.
Jamsetji Tataගේ දැක්ම සාමාන්ය ව්යාපාරිකයෙකුගෙන් වෙනස් වුණේ කොහොමද?
Tata ගැන කතා කරනකොට company founder කෙනෙක් විතරයි කියලා බැලුවොත් ඔහුගේ ගැඹුර මඟ හැරෙනවා.
ඔහුගේ වැඩේ තුළ දැක්ක හැකි අංග කිහිපයක් මෙන්න:
පළමුව, ඔහු ඉන්දියාවේ දේශීය නිෂ්පාදනයට වැදගත්කම දුන්නා.
දෙවැනි, වානේ, විදුලිබලය, අධ්යාපනය, hospitality වගේ interconnected sectors ගැන සිතුවා.
තුන්වැනි, labor welfare සහ institution-building ගැනත් සැලකිලිමත් වුණා.
සිව්වැනි, “Indian enterprise can stand at world level” කියන විශ්වාසය ගොඩනඟන්න උත්සාහ කළා.
එකම පාරාදීගෙ profit machine එකක් හදනවාට වඩා, ඔහුට තිබුණේ industrial civilization vision එකක්.
මේක තමයි Tata legacy එකේ විශේෂත්වය.
ඉතිහාසය හංගනවාද, නැත්නම් අපි කියවන්නේ කපා හැරුණු narrative එකක්ද?
මේ ලිපියේ ප්රධානම ප්රශ්නයට දැන් නැවත එමු.
“History hides Tata” කියන headline එක emotional වශයෙන් බලවත්.
හැබැයි ඒක research perspective එකෙන් balanced කරන්න ඕනේ.
වැඩි වශයෙන් නිවැරදි උත්තරය මෙහෙමයි:
Tata කතාව මුළුමනින්ම හංගා දමා නැහැ.
නමුත් ලෝක ඉතිහාසය බොහෝවිට Industrial Revolution කියන සංකල්පය Britain-centered frame එකකින් කියන නිසා, Tata වැනි non-Western industrial pioneers ලෝක narrative එකේ අඩු ප්රමුඛතාවයකින් පෙනී යනවා.
එනම්,
-
silence තියෙනවා,
-
underrepresentation තියෙනවා,
-
framing bias තියෙනවා,
-
හැබැයි clear ethnic suppression එකක් කියලා ඔප්පු වෙලා නැහැ.
ඒ නිසා Tata කතාව ගැන හොඳම approach එක sensationalism නොව, historical correction.
අපි ඉතිහාසය නැවත කියවිය යුත්තේ කොහොමද?
අද අපිට අවශ්ය දේ “Britain was wrong” කියලා කියන එක නෙවෙයි.
ඒ වෙනුවට “modern industry had multiple geographies” කියන අදහස තේරුම් ගන්න එක.
Industrial modernity එක:
-
Britain හි එක ආකාරයකින් ආරම්භ වුණා,
-
America තුළ mass production සහ corporate scale හරහා වෙනස් වුණා,
-
Germany සහ Japan තුළ state-linked industrial models තුළ වර්ධනය වුණා,
-
India තුළ Tata වැනි දේශීය ව්යාපාරිකයන්ගේ දැක්ම හරහා colonial constraints මැදින් මතුවුණා.
ඒ කියන්නේ නවීන කාර්මික ලෝකය එකම birthplace එකකින් උපන් එකක් නෙවෙයි; එය විවිධ භූගෝලීය මධ්යස්ථානවලින් විවිධ ආකාරයට ගොඩනැගුණු ලෝකයක්.
මෙතන Tata නම අනිවාර්යයෙන්ම ලියවිය යුතුයි.
නිගමනය
Jamsetji Tata පළමු කාර්මික විප්ලවයේ නිර්මාතෘ නොවේ.
එහෙම කියන්නත් බැහැ.
හැබැයි ඔහු colonial India තුළ industrial self-confidence එක ගොඩනැගූ විශාල චරිතයක්.
ඔහුගේ Persian-Parsi roots ඔහුගේ පරම්පරා පසුබිම තේරුම් ගන්න වැදගත්.
නමුත් ඔහු ඉතිහාසයේ අඩුවෙන් පෙනී යාමට ඒකම හේතුව කියලා තීරණය කරන්න අමාරුයි.
වඩා ප්රබල හේතුව වන්නේ Eurocentric historical framing.
එහෙම බැලුවොත් Tata කතාව අපට කියා දෙන්නේ එකම පාඩමක්:
කාර්මික විප්ලවය ගැන ලෝකය කියන කතාව සත්යය.
හැබැයි ඒක සම්පූර්ණ සත්යය නොවේ.
ඒ සම්පූර්ණතාවයට India, Tata, Parsis, සහ colonial industrialization කතා එකතු කළාම තමයි ඉතිහාසය සම්පූර්ණ වෙන්නේ.
ආසියාව තුල 1868 දි TATA ට කාර්මික ව්යාපාරයක් ආරම්බ කරන්න පසුබිම එවකට ඉන්දියාවේ තියෙන්න නම් ඉන්දියාව 1850 වන විට කාර්මික අතින් කොතරම් ඉදිරියෙන් ඉන්න ඇත්ද ?
(ඊලග ලිපියෙන් ඒ ගැන කතා කරමු)
